Аптэчка. 51 адказ пра каранавірус ад Сусьветнай арганізацыі здароўя, мэдычных аўтарытэтаў і з найлепшай практыкі
Аптэчка
51 новы адказ пра каранавірус
ад Сусьветнай арганізацыі здароўя, мэдычных аўтарытэтаў і з найлепшай практыкі
Пандэмія каранавірусу ахапіла ўсе кантынэнты і ўжо забрала дзясяткі тысячаў жыцьцяў. Як засьцерагчыся ад хваробы, як быць з працай, як захаваць спакой і раўнавагу. Вось адказы на многія пытаньні, што ўзьнікаюць падчас пандэміі. Гэтая інфармацыйная база будзе ўвесь час дапаўняцца.
Ці сталі мы больш разумець вірус і яго ўзьдзеяньне на арганізм?

Так, цяпер мы ведаем пра каранавірус значна больш, чым гэта было ў пачатку пандэміі.

Навукоўцы прыйшлі да высновы, што большая частка пашкоджаньняў у арганізьме ў выніку хваробы COVID-19 адбываецца з прычыны двух узаемазьвязаных праблем.

Па-першае, гэта шкода, якую вірус наносіць крывяносным сасудам. Яна прыводзіць да ўтварэньня згусткаў крыві, тромбаў, памер якіх можа вар’іравацца ад мікраскапічнага да вельмі значнага.

Па-другое, гэта — перабольшаная рэакцыя уласнай імуннай сыстэмы чалавека, шторм сьмяротных клетак-цытакінаў, якія атакуюць паражоныя вірусам клеткі ўласнага арганізму, імкнучыся абараніць яго ад захопнікаў.

Цяперашнія дасьледаваньні і мэтады лячэньня накіраваныя менавіта на дзьве гэтыя зьявы.

Антытрамбозныя лекі ўжо больш шырока выкарыстоўваюцца ў некаторых бальніцах. Агляд гісторый хваробы 2 733 пацыентаў, апублікаваны ў сераду ў Journal of the American College of Cardiology, паказвае, што гэтыя лекі могуць дапамагчы найбольш цяжка хворым.

«Тое, што выклікае гэты вірус, пачынаецца як вірусная інфэкцыя, а пасьля становіцца больш глябальным парушэньнем імуннай сыстэмы і крывяносных сасудаў. Менавіта гэта забівае людзей, — кажа прафэсар Гарвардзкай мэдычнай школы Мандып Мэгра і дадае: — Наша гіпотэза грунтуецца на тым, што COVID-19 пачынаецца як рэсьпіраторны вірус, а забівае як сардэчна-сасудзісты вірус».

Амэрыканскія мэдычныя ўлады назвалі новыя сымптомы COVID-19

Прадстаўнікі фэдэральных органаў аховы здароўя ЗША зьвярнулі ўвагу на патэнцыйныя сымптомы захворваньня. Па іх словах, дрыжыкі, рэгулярны трэмар з дрыжыкамі, боль у цягліцах або галаўны боль, пяршэньне ў горле, а таксама страта нюху або смаку могуць быць прыкметамі каранавірусной інфэкцыі.

Фэдэральныя Цэнтры па кантролі і прафіляктыцы захворваньняў раней называлі ў якасьці магчымых сымптомаў COVID-19 высокую тэмпэратуру, дыхавіцу (недахоп паветра) і кашаль.

Дзе і колькі часу жыве вірус COVID-19?

Каранавірус можа жыць да пяці сутак на некаторых матэрыялах, у тым ліку на плястыкавых і сталёвых паверхнях:

  • У паветры — да паўгадзіны
  • Алюміній — 2-8 гадзін
  • Хірургічныя пальчаткі — 8 гадзін
  • Сталь — 48 гадзін
  • Дрэва — 4 дні
  • Шкло — 4 дні
  • Папера — 4-5 дзён
  • Плястык — 5 дзён

Ці залежыць пашырэньне каранавірусу ад клімату?

Не залежыць. Як вядома на сёньняшні дзень, вірус COVID-19 можа перадавацца ва ўсіх рэгіёнах, уключаючы рэгіёны з гарачым і вільготным кліматам.

Незалежна ад клімату рабіце засьцерагальныя захады, калі вы жывяце ў горадзе альбо падарожнічаеце ў рэгіён, у якім ёсьць COVID-19.

Найлепшы спосаб засьцерагчы сябе ад COVID-19часта мыць рукі. Такім чынам вы ліквідуеце вірусы, якія могуць быць на вашых руках, і пазьбягаеце заражэньня, якое можа адбыцца, калі вы дакранаецеся да вачэй, рота і носа.

Як уплывае на вірус навакольная тэмпэратура?

Ніяк. Няма падстаў лічыць, што халоднае надворʼе можа забіць новы каранавірус ці іншыя хваробы. Ніяк не абараняе ад інфікаваньня вірусам COVID-19 і гарачая ванна.

Нармальная тэмпэратура цела чалавека застаецца на ўзроўні 36,5—37°С, незалежна ад вонкавай тэмпэратуры і надворʼя.

Каму найбольш пагражае COVID-19?

У ЗША значна больш мужчын, чым жанчыны, памерлі або перанесьлі COVID-19 у цяжкой форме. Гэтая тэндэнцыя назіраецца практычна ў кожнай краіне, пачынаючы з самых першых дадзеных у Кітаі.

Дзеці значна лепш пераносяць захворваньне COVID-19, чым дарослыя. Шматлікія дасьледаваньні паказалі вельмі нізкую сьмяротнасьць сярод заражаных дзяцей і паступовы рост сьмяротнасьці ад COVID-19 да 60-гадовага ўзросту. Пасьля 60 гадоў рызыка сьмерці рэзка ўзмацняецца.

Дасьледаваньне часопісу Lancet, зробленае на дзясятках тысяч выпадкаў, паказала, што сьмяротнасьць сярод дарослых хворых узросту да 30 гадоў складае 0,15% (менш адсотка), а сярод пацыентаў 80 гадоў і старэй — 13,4%, амаль у сто разоў больш.

Найбольшая колькасьць захворваньняў і сьмерцяў ад COVID-19 адбыліся на поўначы плянэты, яны прыпалі на зіму і вясну. У гэтым новая хвароба падобная на такія традыцыйныя, як прастуда і грып.

Існуе шмат доказаў таго, што цесныя жылыя памяшканьні зьяўляюцца адным з самых важных фактараў рызыкі заражэньня каранавірусам.

У Каліфорніі 90% тых, хто быў інфікаваныя каранавірусам, паведамілі, што ня маюць магчымасьці працаваць дыстанцыйна.

Ці праўда, што больш за 80% заражаных каранавірусам маюць «ціхую інфэкцыю» і адчуваюць сябе здаровымі?

Так. Мэдыкі сьцьвярджаюць, што больш за 80% тых, у каго аналізамі было пацьверджана заражэньне Sars-CoV-2, ня мелі ніякіх сымптомаў хваробы. Такіх людзей называюць пацыентамі зь «ціхай інфэкцыяй». Але менавіта яны скажаюць сапраўдную ацэнку і карціну пашырэньня каранавірусу ў сьвеце.

Як прыклад, прыводзіцца дасьледаваньне навукоўцаў з унівэрсытэцкага шпіталю ў Новым Паўднёвым Уэльсе ў Аўстраліі, якія прааналізавалі сытуацыю на круізным лайнэры, які ў сярэдзіне сакавіка адплыў ад берагоў Аргентыны на 21-дзённае падарожжа. На палубе было 128 пасажыраў і 95 членаў каманды. На восьмы дзень падарожжа на караблі зьявіўся першы хворы.

На дваццаты дзень ўсе, хто заставаўся на борце — і пасажыры, і каманда — былі пратэставаныя на Sars-CoV-2. Высьветлілася, што з 225 чалавек заражаныя больш за палову — 59%.

Але ў выніках таго абсьледаваньня было і нешта больш важнае. Толькі 19% інфікаваных мелі хоць нейкія сымптомы хваробы. Астатнія 81% адчувалі сябе абсалютна здаровымі.

Таму навукоўцы выказваюць засьцярогі, што «ціхая інфэкцыя» распаўсюджаная сярод людзей значна больш, чым лічылася дагэтуль. З гэтай прычыны кантраляваць пашырэньне вірусу Sars-CoV-2 будзе значна цяжэй.

Ці праўда, што нават лёгкія формы COVID-19 могуць пашкодзіць мозг?

Брытанскія нэўролягі прааналізавалі падрабязную інфармацыю пра больш чым 40 пацыентаў, якія былі хворыя на COVID-19, у якіх лёгкая форма захворваньня спарадзіла цяжкія ўскладненьні — ад запаленьня мозгу і трызьненьня да паражэньня нэрваў і інсульту.

Дасьледаваньне выявіла істотны рост захворваньня вострым дысэмінаваным энцэфаламіэлітам (ADEM).

У дзясятка пацыентаў было выяўленае запаленьне цэнтральнай нэрвовай сыстэмы, яшчэ ў дзесяці было захворваньне галаўнога мозгу з трызьненьнем або псыхозам, у васьмі — інсульты, яшчэ ў васьмі былі праблемы з пэрыфэрычнымі нэрвамі.

«COVID-19 ўплывае на мозг так, як не ўплываюць іншыя вірусы», — сказаў Майкл Зандзі, адзін з аўтараў дасьледаваньня, кансультант унівэрсытэцкага каледжу Лёнданскага шпіталю.

Дасьледаваныя выпадкі сьведчаць пра доўгатэрміновае ўзьдзеяньне каранавірусу на здароўе, якое не зьнікае нават пасьля выздараўленьня.

Дасьледнiкі адзначаюць, што хваробы мозгу, выкліканыя каранавірусам, могуць праявіцца праз гады пасьля выздараўленьня.

Наколькі высокая рызыка заразіцца каранавірусам праз паветра?

239 экспэртаў з 32 краін заявілі, што верагоднасьць заразіцца COVID-19 праз паветра большая, чым лічыць САЗ.

Нягледзячы на ўсё больш частыя і пераканаўчыя сьведчаньні аб небясьпецы дробных інфікаваных вірусам аэразольных кропелек, САЗ усё яшчэ заяўляе, што вынікі дасьледаваньняў не канчатковыя, і далей сьцьвярджае, што небясьпеку ўяўляюць найперш буйныя кроплі, якія ўтвараюцца, калі хворыя кашляюць і чхаюць.

Каранавірус знаходзіць усё новыя ахвяры па ўсім сьвеце ў барах, рэстаранах, офісах, на рынках і ў казіно. І гэта ўсё больш пацьвярджае высновы многіх навукоўцаў: вірус затрымліваецца ў паветры памяшканьняў, заражаючы навакольных людзей.

Калі паветраная перадача — значны фактар у пандэміі, асабліва ў людных месцах з дрэннай вэнтыляцыяй, наступствы будуць істотныя. Маскі могуць спатрэбіцца ў памяшканьні, нават у сацыяльна аддаленых месцах. Мэдыкам, якія лечаць пацыентаў з каранавірусам, могуць спатрэбіцца рэсьпіратары, якія адфільтроўваюць нават найдрабнейшыя рэсьпіраторныя кроплі.

Сыстэмы вэнтыляцыі ў школах, дамах састарэлых, жылых дамах і на прадпрыемствах, магчыма, павінны мінімізаваць рэцыркуляцыю паветра і дадаваць новыя магутныя фільтры.

Для зьнішчэньня вірусных часьцінак, якія плаваюць у выглядзе дробных кропель у памяшканьнях, можа спатрэбіцца ўльтрафіялетавае выпраменьваньне.

Ужо сёньня ясна, што памяшканьні, дзе працуюць людзі, трэба як мага часьцей праветрываць, каб праз вокны паступала чыстае паветра.

Ці можа новы каранавірус перадавацца праз укусы камароў?

На сёньняшні дзень не існуе ні інфармацыі, ні доказаў, якія дазваляюць выказаць здагадку, што новы каранавірус можа перадавацца камарамі.

Новы каранавірус — гэта рэсьпіраторны вірус, ён распаўсюджваецца галоўным чынам праз кроплі, якія ўтвараюцца, калі інфікаваны чалавек кашляе або чхае, альбо праз кроплі сьліны ці выдзяленьні з носа.

Як доўга ў арганізьме захоўваюцца антыцелы да каранавірусу?

Першыя дасьледаваньні людзей, якія перахварэлі на COVID-19 у самым пачатку эпідэміі, паказваюць даволі трывожныя вынікі — антыцелы да вірусу прысутнічаюць у арганізме чалавека нядоўга.

Дасьледаваньне былых хворых на каранавірусную інфэкцыю праводзілася ў Кітаі і паказала, што прысутнасьць антыцелаў да каранавірусу рэзка скарачаецца ўжо праз 2-3 месяцы. Прычым гэта тычыцца як людзей, у якіх былі сымптомы хваробы, так і тых, хто перанёс вірус бессымптомна, паведамляе агенцтва Ройтэрз.

Некаторыя навукоўцы, як, напрыклад, вірусоляг з Ганконгу Цзінь Дунянь, мяркуюць, што трэба ўлічваць і іншыя складнікі імуннай сыстэмы. Напрыклад, некаторыя клеткі запамінаюць, як яны процідзейнічалі вірусу, і могуць уключыць гэтую памяць пры паўторным заражэньні. Але навукоўцы пакуль ня ведаюць, ці распаўсюджваецца гэта на каранавірус.

Як правільна дэзынфікаваць паверхні?

Людзі і раней сваімі рукамі мылі падлогі і іншыя паверхні ў кватэрах, праціралі пыл і маюць у гэтай справе пэўны спрыт. І вось якраз гэта ў часы пандэміі можа замінаць правільна ачышчаць дом. Бо многія з нас рабілі гэта схематычна і хутка: папырскалі, працерлі анучкай ці губкай і пайшлі далей.

Тым часам розныя дэзынфэкцыйныя сродкі, якія сёньня выкарыстоўваюцца для зьнішчэньня каранавірусу на паверхнях, цалкам выконваюць сваю функцыю за час ад 30 сэкунд да 10 хвілін. А некаторыя да таго ж яшчэ і вымагаюць, каб перад іх ужываньнем паверхі былі дадаткова ачышчаныя.

Каб разабрацца ў гэтым, The New York Times апытала навукоўцаў-інфэкцыяністаў і мікрабіёлягаў, якія вывучаюць і тэстуюць сродкі ачысткі. Агульны вынік: многія з нас сапраўды занадта хутка мыюць і праціраюць паверхні, каб каранавірус пасьпеў загінуць.

«Чым даўжэй вы можаце падтрымліваць кантакт дэзынфэкцыйнай вадкасьці з паверхняй, тым лепш, — кажа доктар Эндру Янаўскі, інфэкцыяніст з Мэдычнай школы Вашынгтонскага ўнівэрсытэту. — Дома я чакаю прыкладна хвіліну пасьля нанясеньня спрэю, першы чым выцерці паверхню».

Калі паверхня пакрытая крошкамі, брудам або разьлітай ежай, вам сапраўды спачатку трэба сабраць сьмецьце і бруд, і толькі пасьля выкарыстоўваць дэзынфэкцыю.

«Каб антывірусны сродак дзейнічаў, ён павінен судакранацца зь мікробам, — кажа доктар Вэбэр, які апрача працы ва ўнівэрсытэце Паўночнай Караліны кансультуе фірму PDI, якая вырабляе сродкі дэзынфэкцыі. — Калі ў вас ёсьць пласт бруду, то ён можа абараніць вірусы. Ачыстка сапраўды павінна папярэднічаць дэзынфэкцыі».

Ці трэба пераапранацца і прымаць душ, калі мы прыходзім з вуліцы?

Спэцыялісты сыходзяцца на думцы, што большасьці з нас, хто практыкуе сацыяльнае дыстанцыяваньне і робіць толькі пэрыядычныя паездкі і паходы ў харчовыя крамы ці аптэку, няма неабходнасьці мяняць вопратку ці прымаць душ, калі мы вяртаемся дадому.

Дасьледаваньні паказваюць, што некаторыя маленькія вірусныя часьцінкі могуць плаваць у паветры каля паўгадзіны, але яны ня лётаюць як мошкі і наўрад ці сутыкнуцца з нашым адзеньнем.

Кропля, якая настолькі малая, каб некаторы час плаваць у паветры, наўрад ці асядзе на адзеньне з прычыны аэрадынамікі, — кажа Лінсы Мар, навуковец у галіне аэразоляў з Тэхналягічнага ўнівэрсытэту ў Вірджыніі.

Найлепшы спосаб апісаць гэта, — кажа навуковец, — гэта ўспомніць пра абцякальныя патокі паветра ці вады вакол нейкай перашкоды. Калі аўтамабіль рухаецца, яго разам з паветрам абцякаць дробныя кузуркі. І толькі калі аўтамабіль рухаецца вельмі хутка, у лабавую шыбу ўразаюцца большыя кузуркі.

Але людзі звычайна ня рухаюцца вельмі хутка, каб сутыкненьне мікрачасьцінкамі адбылося, — працягвае доктар Мар, — калі мы рухаемся, мы выштурхоўваем паветра са свайго шляху, і большасьць кропель і часьцінак таксама выштурхваюцца з паветрам.

Заражэньне магчымае, калі нехта падчас размовы будзе распыляць вялікія кроплі, кашляючы, чхаючы ці плюючыся. Толькі тады кроплі могуць асесьці на адзеньне.

Калі мы ходзім па крамах і хтосьці чхае на нас, тады варта, прыйшоўшы дадому, пераапрануцца і прыняць душ.

У астатніх выпадках можна супакоіцца. Наша цела па меры свайго павольнага руху адштурхоўвае паветра і вірусныя часьцінкі разам зь ім. Гэта простая фізыка.

Ці можна заразіцца каранавірусам праз адзеньне, на якое ён асядае?

Журналісты New York Times спыталіся ў экспэртаў, ці варта турбавацца наконт мыцьця і сартаваньні хатніх рэчаў і ці можна стрэсьці вірусныя часьцінкі з адзеньня ў паветра?

Адказ залежыць ад таго, ідзе мова мы пра рэчы здаровага чалавека, які ходзіць на вуліцу ці ў краму, або рэчы хворага на каранавірус, якога мы даглядаем.

Звычайнае праньне не павінна выклікаць клопату. Яго можна рабіць як звычайна. Некаторыя тыпы вірусаў вельмі цяжка вычысьціць з адзеньня нават у пральнай машыне. Але новы каранавірус, на шчасьце, не належыць да іх ліку. Ён, як і вірус грыпу, пакрыты тлушчавай мэмбранай, якую лёгка зьнішчае мыла.

Таму трэба проста праць адзеньне з пральным парашком і прытрымлівацца інструкцый што да тэмпэратуры праньня. А пасьля добра прасушыць рэчы ў сушыльнай машыне ці звычайным спосабам. Гэтага больш чым дастаткова для зьнішчэньня вірусу на адзеньні. У тым выпадку, калі ён наогул там быў.

Санітарна-эпідэміялягічныя службы рэкамэндуюць апранаць пальчаткі пры ўборцы памяшканьня пасьля таго, як у ім пабываў хворы. Трэба выкарыстоўваць максымальна магчымую тэмпэратуру вады і пасьля цалкам высушыць паверхні.

Можна зьмешваць у пральнай машыне бялізну хворага чалавека з адзеньнем здаровых членаў сям’і. Але калі вы проста пакінеце бялізну хворага паляжаць некаторы час, гэта таксама зьніжае рызыку, бо вірус высыхае і разбураецца.

Ці варта дэзынфікаваць абутак пасьля прыходу з вуліцы?

Нядаўняе дасьледаваньне з Кітаю паказала, што сярод работнікаў аховы здароўя ў паловы быў выяўлены каранавірус на абутку, што не зьяўляецца нечаканасьцю, паколькі яны працавалі ў лякарнях з інфіцыраванымі пацыентамі.

Калі вашы чаравікі можна праць у пральнай машыне, то рабіце гэта.

Некаторыя пытаюцца, як праціраць падэшву абутку сурвэткай. Гэта рабіць не рэкамэндуецца. Гэта дадатковае расходаваньне сродкаў дэзынфэкцыі, якое да таго ж пагражае тым, што шкодныя вірусы і бактэрыі ня толькі застануцца на паверхі падэшвы, але і трапяць на рукі чалавека.

Нават калі вы напырскаеце на падэшву дэзынфэкцыйны раствор, вірус усё роўна можа застацца на ёй у трэшчынах, драпінах і складаных дэталях рэльефу.

Лепш з ўсё пакідаць абутак за дзьвярыма, калі ёсьць такая магчымасьць. Ці падумаць, як яго захоўваць у перадпакоі ў бясьпечным месцы, калі ў вас ёсьць малыя дзеці. Лепш не рабіць з абуткам дадатковых маніпуляцый пасьля таго, як вы прыйшлі з вуліцы.

Ідэя захоўваць абутак за дзьвярыма кватэры — вельмі добрая і ня ў час пандэміі. Лекары рэкамэндуюць рабіць гэта заўсёды, асабліва калі ў доме ёсьць людзі з аслабленым імунітэтам.

Трэба памятаць што вірус даволі хутка гіне па-за арганізмам чалавека і вельмі баіцца сухасьці. На паперы ён жыве да сутак, на жалезных і плястыкавых паверхнях — да трох дзён.

Ці можна заразіцца каранавірусам у ліфце?

Калі вы едзеце ў ліфце без спадарожнікаў, вы можаце падчапіць каранавірус, хаця рызыка нізкая. Кнопкі ліфтаў і бакавыя сьценкі могуць стаць крыніцай заразы, калі вы дакраняцеся да іх, а пасьля да твару.

А вось што з паветрам у ліфце? Ці можна набрацца мікробаў, дыхаючы паветрам ліфта, дзе ехаў заразны пасажыр?

Рычард Корсы, дэкан інжынэрных і інфармацыйных навук дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў Портлэндзе і спэцыяліст у галіне якасьці паветра ў памяшканьнях, паставіў некалькі спэцыяльных экспэрымэнтаў з выкарыстаньнем прынцыпаў тэхнікі і мэханікі вадкасьці. Ён кажа што ўлічваючы разнастайнасьць ліфтаў і будынкаў, існуюць тысячы сцэнарыяў, якія даюць розныя вынікі.

«Я ня ведаю, ці будзе доза ў ліфце досыць высокай, каб стварыць значную небясьпеку, але я хутчэй пайду па лесьвіцы, калі гэта магчыма» — падсумоўвае прафэсар Рычард Корсы.

Выйсьце для тых з нас, хто павінен выкарыстоўваць ліфты, — прыняць наступныя меры засьцярогі:

Па-першае, калі гэта магчыма, трэба пазьбягаць язды з іншымі людзьмі.

Па-другое, заўсёды ў ліфце трэба мець на твары маску, нават калі вы едзеце ў адзіноце — маска дапаможа абараніць вас ад апошняга пасажыра і абароніць наступнага пасажыра ад вашых мікробаў.

Па-трэцяе, трэба пазьбягаць дотыкаў да твару пасьля дакрананьня да кнопак ліфта, а потым трэба памыць рукі.

Па-чацьвёртае, калі вы маеце ехаць зь іншымі людзьмі, не ўваходзьце ў ліфт у тым выпадку, калі ўнутры ня ўсе маюць маску на твары.

Ці сапраўды маскі дапамагаюць абараніцца ад каранавірусу?

Спрэчкі пра эфэктыўнасьць масак не спыняюцца практычна з самага пачатку каранавіруснай пандэміі. Але цяпер група навукоўцаў з ЗША і Тайваню апублікавала дасьледаваньне, у якім неабходнасьць насіць маскі тлумачыцца прыродай часьціц, якія пераносяць вірусы.

Аўтары дасьледаваньня адзначаюць, што калі людзі дыхаюць, яны выдзяляюць часьціцы вільгаці памерам ад 0,1 до 1000 мікрамэтраў (раней іх называлі мікронамі). Буйнейшыя часьцінкі хутчэй асядаюць на паверхні, заражаючы яе. Драбнейшыя выпараюцца хутчэй, але і лягчэй пераносяцца па паветры, прычым на значныя адлегласьці. І абодва шляхі — паветраны і пры дотыку з інфікаванай паверхняй — патэнцыйна могуць прывесьці да заражэньня.

Што тычыцца выкарыстаньня масак, у закрытых памяшканьнях навукоўцы рэкамэндуюць насіць шчыльна прылеглыя маскі, нават калі людзі захоўваюць сацыяльную дыстанцыю два мэтры. У адваротным выпадку, як сьцьвярджаюць спэцыялісты, ні тэставаньне, ні дыстанцыяваньне, ні адсочваньне кантактаў не дапамогуць, бо бессымптомным заражаным можа аказацца любы чалавек.

Менавіта пасьля таго, як было выяўлена, што перадача інфэкцыі бессымптомнымі носьбітамі магла стаць прычынай распаўсюду COVID-19 па ўсім сьвеце, Сусьветная арганізацыя здароўя рэкамэндавала ўсім без вынятку насіць маскі.

Аўтары артыкулe ў Science адзначаюць, што маскі сапраўды забясьпечваюць нас важным бар’ерам, зьніжаючы лік шкодных вірусаў у выдыху хворых зь нязначнымі сымптомамі ці ўвогуле бязь іх. Матэрыял, зь якога зробленыя хірургічныя маскі, прыкметна паніжае верагоднасьць заражэньня COVID-19.

Здольнасьць масак хатняга вырабу да эфэктыўнай фільтрацыі паветрана-кропельных сумесяў нягледзячы на розьніцу ў таўшчыні, матэрыялах і колькасьці іх пластоў, як высьветлілася, ня шмат саступае здольнасьці прафэсійных хірургічных масак.

Як абараніцца ад каранавірусу ў памяшканьні?

Амэрыканскія лекары прапануюць наступныя меры для абароны ад вірусу ў вялікіх будынках, у тым ліку офісных:

  • па магчымасьці ўхіляцца ад кантакту — напрыклад, заахвочваючы пэрсанал працаваць з дому;
  • дазваляць ўваход толькі тым, каму неабходна фізычна прысутнічаць у будынку;
  • можна пачаць выкарыстаньне паветраных фільтраў і рабіць дэзынфэкцыя паверхняў;
  • трэба кіраваць плынямі людзей, якія праходзяць праз будынак — напрыклад, колькасьцю тых, хто знаходзяцца ў ліфтах адначасова;
  • трэба патрабаваць выкарыстаньня ахоўных масак і іншых сродкаў індывідуальнай абароны ў памяшканьні.

Пры гэтым, нягледзячы на гэтыя меры засьцярогі, аптымальная стратэгія — проста насіць маску ў памяшканьні, — кажа Марцін Базант, інжынэр-хімік з Масачусэцкага тэхналягічнага інстытуту і дадае: «Гэта мае значна большы эфэкт, чым можа даць любая з гэтых стратэгій».

  • Праветрываньне

Таксама вельмі важныя праветрываньні. У офісах іх лепш рабіць кожныя 20 хвілін. Пры гэтым мае сэнс нават прыадчыненае акно — нават у гэтым выпадку адбываецца цыркуляцыя і абмен паветрам паміж памяшканьнем і вуліцай. Калі вы едзеце ў аўтамабілі ці ў грамадзкім транспарце, то і тут нават троху прыадчыненае акно дапаможа істотна зьменшыць рызыку заражэньня.

Ці абараняюць ад новага каранавірусу вакцыны ад пнэўманіі?

Не. Вакцыны супраць пнэўманіі, такія як пнэўмакокавая вакцына і вакцына супраць гемафільнага грыпу тыпу B (Hib), не абараняюць ад новага каранавірусу.

Вірус настолькі новы і адрозны ад іншых, што яму патрэбна ўласная вакцына. Дасьледчыкі спрабуюць распрацаваць вакцыну супраць 2019-nCoV, і Сусьветная арганізацыя здароўя падтрымлівае іх намаганьні.

Хоць гэтыя вакцыны не эфэктыўныя супраць 2019-нCoV, вакцынацыя супраць рэсьпіраторных захворваньняў настойліва рэкамэндуецца для аховы здароўя.

Ці дапаможа рэгулярнае прамываньне носа фізіялягічным растворам?

Не. Няма доказаў таго, што рэгулярнае прамыванае носа фізіялягічным растворам абараняла людзей ад заражэньня новым каранавірусам.

Існуюць некаторыя доказы, што рэгулярнае прамываньне носа фізіялягічным растворам можа дапамагчы людзям хутчэй паправіцца пасьля катару. Аднак не пацьверджана, што рэгулярнае прамываньне носу прадухіляе рэсьпіраторныя інфэкцыі.

Ці зьяўляецца алькаголь сродкам прафіляктыкі ад каранавірусу?

Вера ў тое, што моцныя напоі, тыпу гарэлкі і віскі, могуць служыць сродкам прафіляктыкі новага каранавірусу SARS-Cov-2, прывяла да таго, што ў Кітаі ў першыя месяцы цяперашняй эпідэміі таксама падскочыла спажываньне алькаголю, а ў Іране, дзе сьпіртное забароненае зусім, былі выпадкі масавых атручэньняў падпольнай сівухай.

Магчыма, гэтыя чуткі паўсталі пасьля шэрагу публікацый, у прыватнасьці, у кітайскай прэсе, аб тым, што вірусолягі выявілі яшчэ на раньніх этапах: каранавірус SARS-Cov-2 больш уразьлівы да ўзьдзеяньня алькаголю, чым іншыя сьмяротна небясьпечныя яго суродзічы SARS і MERS. Але гаворка ішла толькі аб праціраньні паверхняў сьпіртавымі растворамі, а не пра ўнутранае ўжываньне.

Адмыслоўцы зазначаюць, што сьпіртное дапамагае хутка заснуць, але затым алькаголь парушае фазу глыбокага сну, калі цела і мозг расслабляюцца больш за ўсё, і чалавек можа прачнуцца сярод ночы і да раніцы мучыцца бессаньню.

Алькаголь — гэта дэпрэсант, таму тыя, хто пачынае піць больш, чым звычайна, могуць раптам апынуцца пад узьдзеяньнем уласных нэгатыўных думак. Ужываньне алькаголю для зьняцьця стрэсу можа толькі ўзмацніць агульнае пачуцьцё ўстурбаванасьці і трывогі і ў цэлым пагоршыць настрой.

Да таго ж, адзначаюць экспэрты, не заўсёды лёгка заўважыць пачатак алькагольнай залежнасьці ў самога сябе.

Ці антыбіётыкі эфэктыўныя ў прадухіленьні і лячэньні новага каранавірусу?

Не, антыбіётыкі ня дзейнічаюць супраць вірусаў, а толькі супраць бактэрыяў.

Новы каранавірус (2019-nCoV) — гэта вірус, і таму антыбіётыкі не павінны выкарыстоўвацца ў якасьці сродку прафіляктыкі і лячэньня.

Аднак, калі вас шпіталізавалі зь вірусам 2019-nCoV, вы можаце атрымаць антыбіётыкі, таму што магчыма заразіцца бактэрыямі.

Ці набліжаемся мы да вакцыны і лекаў ад COVID-19?

Да гэтага часу няма лекавых сродкаў ад каранавірусу альбо вакцыны супраць яго.

Дасьледаваньні па ўсім сьвеце праводзяцца вельмі інтэнсіўна і цяпер у распрацоўцы знаходзяцца больш за 20 вакцын.

Першае выпрабаваньне вакцыны на людзях было пачатае ў сакавіку 2020 году навукоўцамі зь лябараторыі ў амэрыканскім Сыэтле. Яны зрабілі незвычайны крок, прапускаючы дасьледаваньні на жывёлах, каб праверыць эфэктыўнасьць вакцыны.

Але нават калі гэтыя — і любыя іншыя выпрабаваньні — будуць пасьпяховыя, большасьць навукоўцаў лічаць, што ня варта чакаць сэрыйнай вытворчасьці вакцыны раней за другую палову 2021 году. Хоць ужо ёсьць паведамленьні, што некаторыя лябараторыі спадзяюцца распрацаваць вакцыну ў 2020 годзе.

Лекары правяраюць сучасныя супрацьвірусныя прэпараты, каб даведацца, ці працуюць яны супраць каранавірусу. Гэта паскарае дасьледаваньні, бо гэтыя лекі можна бясьпечна даваць людзям.

У некаторых краінах (ЗША, Вялікабрытанія, Чэхія) на невялікай колькасьці пацыентаў праводзяцца выпрабаваньні антывіруснага сродку рэмдэзівір, які раней выкарыстоўваўся супраць ліхаманкі Эбалы, але таксама эфэктыўны супраць шырокага спэктру вірусаў.

У Чэхіі пасьля таго, як з рэмдэзівірам акрыяў адзін цяжкі пацыент, гэты лека дазволілі выкарыстоўваць у трох бальніцах.

Вакцыны прадухіляюць заражэньне, лекі — лечаць, але найлепшы спосаб не захварэць на сёньняшні дзень — гэта гігіена.

Ці можна паўторна заразіцца каранавірусам

Пакуль дакладнага адказу на гэтае пытаньне няма. Сусьветная арганізацыя здароўя вывучае паведамленьні аб тым, што ў некаторых пацыентаў, якія перахварэлі СOVID-19 і якія атрымалі адмоўны вынік пры тэставаньні пасьля таго, як паправіліся, падчас выпіскі зь лякарні зноў фіксуюць наяўнасьць вірусу ў арганізме пры паўторным тэставаньні.

Нядаўна ўлады Паўднёвай Карэі паведамілі аб тым, што паўторныя аналізы 91 пацыента, якія лічыліся, што выздаравелі, нечакана аказаліся станоўчымі. Дырэктар Цэнтру па кантролі і прафіляктыцы захворваньняў гэтай краіны, у размове з журналістамі выказаў здагадку, што размова ў дадзеным выпадку можа ісьці аб «рэактывацыі» віруса ў арганізме, а не аб паўторным заражэньні.

Паводле рэкамэндацыі САЗ, пацыент можа быць выпісаны са шпіталя пасьля двух пасьлядоўных адмоўных вынікаў з інтэрвалам ня менш за 24 гадзін.

Па дадзеных дасьледаваньняў, пэрыяд паміж зьяўленнем сымптомаў і клінічным выздараўленьнем пацыентаў з COVID-19 у лёгкай форме звычайна складае два тыдні, дадалі ў САЗ.

«Мы ведаем, што некаторыя пацыенты прадэманстравалі ПЛР-станоўчую рэакцыю пасьля клінічнага выздараўленьня, але нам трэба правесьці сыстэматычны збор тэстаў у ачунялых пацыентаў, каб лепш зразумець, на працягу якога часу вірус застаецца ў арганізме», — гаворыцца ў паведамленьні САЗ.

Ці праўда, што навукоўцы знайшлі першы прэпарат, які зьмяншае сьмяротнасьць ад COVID-19?

Навукоўцы з Оксфардзкага ўнівэрсытэту заявілі 16 чэрвеня, што яны вызначылі першы прэпарат, які зьмяншае сьмяротнасьць ад заражэньня каранавірусам.

Прэпаратам аказаўся даволі танны стэроід — дэксамэтазон. Гэты лек зьменшыў сьмяротнасьць інфікаваных пацыентаў, якім рабілі штучную вэнтыляцыю лёгкіх, на траціну, а тых, якія атрымлівалі кісларод, — на 20 адсоткаў. Выпрабаваньні дэксамэтазону рабіліся на групе 6 тысяч пацыентаў, зь якіх 2 тысячы праходзілі штучную вэнтыляцыю лёгкіх або атрымлівалі кісларод.

Мэт Гэнкак, міністар аховы здароўя Вялікай Брытаніі, заявіў, што лекары Нацыянальнай службы аховы здароўя пачнуць лячыць пацыентаў гэтым лекам ужо 16 чэрвеня. Ён дадаў, што ўрад пачаў запасацца дэксамэтазонам некалькі месяцаў таму і цяпер мае 200 тысяч дозаў.

Як засьцерагчыся ад каранавірусу. Парады САЗ

Большасьць людзей, якія хварэюць на COVID-19, маюць невыразныя сымптомы і папраўляюцца. Аднак здараюцца і больш сур’ёзныя выпадкі, зь цяжкімі праявамі хваробы. Вось парады Сусьветнай арганізацыі здароўя:

  • Мыйце рукі. Часта.
    Рэгулярна і вельмі старанна мыйце рукі са сродкам, які зьмяшчае сьпірт, альбо вадой з мылам.
  • Захоўвайце дыстанцыю.
    Старайцеся знаходзіцца на адлегласьці ня меней за 1 мэтар ад суразмоўцаў, якія кашляюць ці шморгаюць носам.
  • Не дакранайцеся да вачэй, носа і рота.
    На руках можа быць вірус, таму, калі вы дакраняцеся да сьлізістых паверхняў, ён можа трапіць у арганізм і вы захварэеце.
  • Прыкрывайце рот і нос локцем ці сурвэткай, калі кашляеце і чхаеце.
    Выкарыстаную сурвэтку трэба адразу выкінуць. Калі пры кашлі або чханьні прыкрываць нос і рот рукой, мікробы могуць патрапіць на вашы далоні, а затым на прадметы або людзей, да якіх вы дакраняцеся.
  • Калі ў вас тэмпература, кашаль ці вы цяжка дыхаеце, адразу зьвяртайцеся да доктара.
    Заставайцеся дома, калі пачуваецеся кепска. Зьвяртайцеся па мэдыцынскую дапамогу неадкладна і выконвайце парады лекараў. Так вы ачуняеце хутчэй і ня станеце крыніцай інфэкцыі для іншых.
У якіх выпадках належыць насіць маску і як ёю карыстацца — рэкамэндацыі САЗ

САЗ адзначае, што маскі зьяўляюцца эфэктыўным сродкам засьцярогі толькі ў камбінацыі з рэгулярнай апрацоўкай рук сьпіртазьмяшчальным антысэптыкам або вадой з мылам.

  • перад тым як надзець маску, апрацуйце рукі сьпіртазьмяшчальным сродкам або вымыйце іх з мылам;
  • надзеньце маску так, каб яна закрывала нос і рот без шчылінаў паміж целам і маскай;
  • не дакранайцеся да маскі падчас выкарыстаньня; у выпадку дакрананьня апрацуйце рукі сьпіртазьмяшчальным сродкам або вымыйце іх з мылам;
  • як толькі маска становіцца сырой, замяніце яе новай, і не выкарыстоўвайце аднаразовыя маскі паўторна;
  • зьнімаючы маску, трымайце яе за гумкі ззаду і не кранайце пярэдняй часткі маскі; адразу выкіньце яе ў кантэйнэр для сьмецьця, які прыкрываецца; апрацуйце рукі сьпіртазьмяшчальным сродкам або вымыйце іх з мылам
Чаму мыла працуе лепей за іншыя сродкі дэзынфэкцыі

Калі вы мыеце рукі з мылам, вы акружаеце любыя мікраарганізмы на скуры малекуламі мыла. Некаторыя малекулы мыла парушаюць хімічныя сувязі, якія дазваляюць бактэрыям, вірусам прыліпаць да паверхняў, здымаючы іх са скуры.

Калі вы апалоскваеце рукі, усе мікраарганізмы, якія былі пашкоджаныя, захопленыя і забітыя малекуламі мыла, змываюцца.

Паводле навукоўцаў, у цэлым сродкі для дэзынфэкцыі рук не такія надзейныя, як мыла. Санітарныя сродкі, якія маюць менш за 60 адсоткаў этанолу, дзейнічаюць аналягічна, перамагаючы бактэрыі і вірусы, дэстабілізуючы іх ліпідныя мэмбраны.

Але яны ня могуць так лёгка выдаліць мікраарганізмы з скуры як мыла, адзначае амэрыканскае выданьне і робіць выснову, што «збольшага мыцьцё рук зьяўляецца больш эфэктыўным, чым ачышчэньне дэзынфікуючымі сродкамі, бо дэзынфэкцыя на аснове сьпірту добрая ў тым выпадку, калі мыла і вада недаступныя».

Як перастаць дакранацца да твару і не заражаць сябе

Адной задач падчас пандэміі каранавіруса стала навучаньне людзей часта мыць рукі і перастаць дакранацца да сьлізістых абалонак твару — вачэй, носа і рота. Якраз гэтыя часткі цела зьяўляюцца асноўнымі парталамі для пранікненьня ў арганізм новага каранавіруса.

Мы чухаем нос, расьціраем вочы, абапіраемся на падбародак, кратаем вусны, нават пастукваем пальцамі па зубах — у людзей ёсьць мноства спосабаў занесьці інфэкцыю.

Каб разарваць звычку дакранацца да твару, паспрабуйце выкарыстоўваць тканіну, калі вам трэба пачухаць нос ці пацерці вочы.

Нанясеньне касмэтыкі можа таксама зьменшыць колькасьць дотыкаў да твару, каб не размазаць яе. Адно з дасьледаваньняў паказала, што жанчыны дакраналіся да твару значна менш, калі яны мелі макіяж.

Іншае рашэньне: паспрабуйце вызначыць спускавыя мэханізмы для дакрананьняў да твару, напрыклад, сухую скуру ці сьверб у вачах, і выкарыстоўвайце ўвільгатняючыя крэмы або вочныя кроплі для лячэньня гэтых праяў.

Можа дапамагчы і нашэньне акуляраў як натуральнага бар’ера для дакрананьня да вачэй.

Ці дапамагае ад COVID-19 вітамін D?

Папярэднія вынікі дасьледаваньня, праведзенага навукоўцамі з Шпітальнага фонду каралевы Лізаветы і Ўнівэрсытэту Ўсходняй Ангельшчыны, зьвязваюць нізкі ўзровень вітаміну D са сьмяротнасьцю ад COVID-19 па ўсёй Эўропе.

Дасьледнікі вывучылі наяўную мэдычную літаратуру для каталягізацыі сярэдніх узроўняў вітаміну D сярод грамадзянаў 20 краінаў Эўропы, а затым параўналі дадзеныя з адноснай колькасьцю сьмерцяў ад COVID-19 у кожнай краіне.

Просты статыстычны тэст паказаў, што паміж лічбамі існуе даволі пераканаўчая карэляцыя: у папуляцыі зь нізкай сярэдняй канцэнтрацыяй вітаміну D назіраецца большая колькасьць сьмерцяў ад SARS-CoV-2.

Гэта, аднак, толькі папярэднія высновы, якія не прэтэндуюць на абсалютную дакладнасьць, бо, магчыма, людзі, якія маюць больш высокі ўзровень вітаміну D у целе, рабілі і нешта іншае, што дапамагала ім супрацьстаяць вірусу.

Чаму ўзровень вітаміну D важны пры каранавірусе?

Некаторыя навукоўцы лічаць, што ў людзей зь недахопам вітаміну D формы імунных рэакцый слабыя або анамальныя. Таму такія людзі больш адчувальнымі да цяжкіх форм COVID-19, піша амэрыканская газэта The New York Times.

У першыя месяцы мэдыкі заўважылі, што цяжкае працяканьне каранавіруснай інфэкцыі асабліва часта сустракаюцца сярод пажылых людзей, жыхароў дамоў састарэлых, афраамэрыканцаў і іншых меншасьцяў.

Арганізм сынтэзуе вітамін D праз прамое ўзьдзеяньне сонечных промняў, і людзі пажылога ўзросту, якія шмат часу праводзяць у закрытых памяшканьнях або маюць больш цёмную скуру, маюць і больш нізкі ўзровень гэтага вітаміну.

Атлусьценьне, яшчэ адзін фактар рызыкі разьвіцьця цяжкай формы COVID-19, таксама зьвязана зь нізкім узроўнем вітаміну D.

Мэдыкі Чыкаскага ўнівэрсытэту, які абслугоўвае пераважна чарнаскурых і гішпанамоўных жыхароў у паўднёвай частцы Чыкага, прааналізавалі мэдычныя дадзеныя больш за 4300 пацыентаў, якія прайшлі праверку на COVID-19 у сакавіку і пачатку красавіка.

Правёўшы кантроль над фактарамі, якія могуць паўплываць на ўзровень вітаміну D, напрыклад, узрост, раса і хранічныя хваробы, яны выявілі, што людзі, якія мелі дэфіцыт вітаміну D да пачатку пандэміі, на 77 адсоткаў больш схільныя да пазытыўных тэстаў на COVID-19 у параўнаньні зь людзьмі, у якіх зь вітамінам D усе было ў парадку.

Новы этыкет каранавіруснага сэзону: не абдымацца, не цалавацца, не рукацца

Ва ўсім сьвеце людзі мяняюць свае штодзённыя звычкі на працы і дома, каб зьнізіць рызыку заражэньня каранавірусам і не дапусьціць яго далейшага распаўсюджваньня. Гэтыя зьмены адбываюцца пад уплывам парадаў і заклікаў мэдычных экспэртаў, публічных асобаў і ўладаў.

Тры перасьцярогі выглядаюць так: пазьбягайце пацісканьня рукі, адмоўцеся ад пацалункаў, не абдымайцеся.

Як тады вітацца?

У Пэкіне, сталіцы Кітаю, дзе пачалася ўспышка, білборды падказваюць людзям злучыць абедзьве свае рукі ў знак прывітаньня, а не паціскаць руку сустрэтага чалавека.

У Францыі экспэрт у пытаньнях ладу жыцьця Філіп Ліштфю кажа, што звычайны погляд чалавеку ў вочы можа быць дастатковым прывітаньнем.

У Аўстраліі Брэд Газард, міністар аховы здароўя Новага Паўднёвага Уэльсу, параіў людзям вітацца ня поціскам рукі, а паляпваньнем адзін аднаго па сьпіне.

У Іране было зробленае відэа сустрэчы трох сяброў, якія прытупваюць нагамі ў знак прывітаньня.

Як засьцерагчыся ад каранавірусу ў офісе, транспарце, краме. Тлумачыць доктар Салошкін. ВІДЭА

Доктар-рэаніматоляг Зьміцер Салошкін паказаў, як падчас эпідэміі віруснага захворваньня паводзіць сябе ў грамадзкім транспарце і краме, як мыць рукі і карыстацца ліфтам, а таксама расказаў, якія сродкі дэзынфэкцыі варта мець пры сабе.

Ці праўда, што змываючы ўнітаз, можна заразіцца каранавірусам?

Новае дасьледаваньне паказвае, што змываньне ўнітазу можа генэраваць воблака аэразольных кропель, якое ўздымаецца амаль на мэтар.

Аэразольныя кроплі могуць затрымлівацца ў паветры дастаткова доўга, каб іх мог удыхнуць наступны наведнік агульнай прыбіральні. Кроплі таксама могуць падаць на паверхні і падлогу ў ванным пакоі.

Дрэнная навіна

Дасьледаваньне, апублікаванае ў аўторак 16 чэрвеня ў часопісе Physics of Fluids, прыводзіць доказы таго, што каранавірус можа перадавацца ня толькі праз дыхальныя кроплі, але і праз заражаныя вірусам экскрымэнты.

Навукоўцы выявілі жыцьцяздольныя вірусныя часьцінкі ў фэкаліях пацыентаў, а таксама сьляды віруснай РНК на унітазах і ракавінах ў шпіталях. Хоць экспэрымэнты паказваюць, што гэтыя часьцінкі зь меншай верагоднасьцю заразяць некага, чым аэразоль ад кашлю хворага.

Але ёсьць і добрыя навіны.

Па-першае, навукоўцы ня ведаюць, наколькі шмат вірусаў зьмяшчаецца ў аэразолі. Адпаведна і нельга адназначна сьцьвярджаць, што заражэньні ў прыбіральнях могуць мець эпідэміялягічнае значэньне. Па-другое, людзі, на шчасьце, могуць лёгка прадухіліць распаўсюджваньне інфэкцый у прыбіральні.

"Спачатку зачыніце вечка, а пасьля змывайце ўнітаз", — кажа адзін з аўтараў дасьледаваньня доктар Ван. Зрэшты ён прызнае, што гэта не заўсёды магчыма ў грамадзкіх прыбіральнях.

Як самастойна прайсьці карантын

Многім людзям, якія кантактавалі з хворымі або самі захварэлі, даводзіцца цяпер праходзіць 14-дзённы хатні карантын. Сёньня такая мера ўведзена ў многіх эўрапейскіх краінах і ЗША.

Гэта можа быць складана і непрыемна, асабліва калі вы жывяце ў цесных памяшканьнях, калі ў вас ёсьць маленькія дзеці або пажылыя сваякі, пра якіх трэба дбаць. Вось некалькі парадаў:

Аддзяленьне. Калі вы патэнцыйна заразныя, важна аддзяліць сябе ад партнэра, дзяцей, старых і суседзяў па доме. Каб захаваць бясьпеку, нельга нават пагладжваць свайго сабаку ці ката, хоць лічыцца, што жывёлы каранавірус не пераносяць.

Для вас павінен быць вылучаны асобны пакой, ідэальна — і свой ванны пакой, бо кожная паверхня, да якой вы датыкаецеся, можа быць заразнай.

У вас не павінна быць наведнікаў, калі вы з кімсьці размаўляеце, той не павінен быць бліжэй, чым 1-2 мэтры ад вас.

Не карыстайцеся, у выпадку пільнай патрэбы, мэтро, аўтобусам, тралейбусам, трамваем ці таксі.

Калі вы едзеце да лекара ў сваім аўтамабілі з кімсьці са сваякоў, выкарыстоўвайце маску. Тое самае і пра кантактах дома. Калі маскі няма, можа выкарыстаць шалю ці хустку.

Паводле дадзеных Сусьветнай арганізацыі аховы здароўя, у Кітаі ад 70 да 80 працэнтаў выпадкаў перадачы віруса адбывалася ў сям’і. Тамтэйшыя органы ўлады былі вымушаныя стварыць ізалятары з тысячамі ложкаў у спартовых залях і крытых стадыёнах, каб дбаць пра самотных людзей або тых, хто падвяргаў рызыцы заражэньня членаў сваіх сямей.

Як справіцца са стрэсам падчас эпідэміі
  • Гэта нармальна адчуваць сум, стрэс, разгубленасьць, страх ці злосьць падчас крызісу. Вам можа дапамагчы гутарка зь людзьмі, якім вы давяраеце. Зьвяжыцеся зь сябрамі і сям’ёй.
  • Калі вам трэба заставацца дома, падтрымлівайце здаровы лад жыцьця — у тым ліку добрую дыету, сон, фізычныя практыкаваньні і сацыяльныя кантакты зь любімымі людзьмі дома альбо зь іншымі сваякамі і сябрамі праз электронную пошту і тэлефон.
  • Не выкарыстоўвайце курэньне, алькаголь ці іншыя наркотыкі, каб справіцца са сваімі эмоцыямі. Калі адчуваеце псыхалягічную перагрузку, паразмаўляйце з мэдыкам ці псыхолягам. Падрыхтуйце плян, куды зьвярнуцца, калі спатрэбіцца дапамога фізычнаму ці душэўнаму здароўю.
  • Даведайцеся факты. Зьбярыце інфармацыю, якая дапаможа вам правільна вызначыць рызыкі для сябе, каб вы змаглі зрабіць патрэбныя захады засьцярогі. Знайдзіце крыніцу інфармацыі, якой вы можаце давяраць — да прыкладу, сайт Сусьветнай арганізацыі здароўя ці мясцовай альбо агульнадзяржаўнай установы ў сфэры аховы здароўя.
Выпадзеньне валасоў можа быць яшчэ адным сьледзтвам пандэміі

Валасы губляюць як тыя, хто хварэў, так і тыя, хто не хварэў

У звычайны час некаторыя людзі губляюць прыкметную колькасьць валасоў пасьля моцнага стрэсу, такога як хвароба, сур’ёзная апэрацыя або эмацыйная траўма.

Цяпер, паводле лекараў, у многіх пацыентаў, што выздаравелі ад Covid-19, выпадзеньне валасоў назіраецца не з прычыны самога вірусу, але з прычыны фізіялягічнага стрэсу, зьвязанага з барацьбой зь ім.

Многія людзі, якія ніколі не заражаліся вірусам, таксама губляюць валасы з прычыны эмацыйнага стрэсу праз страту працы, фінансавых праблем, сьмерці членаў сям’і ці іншых разбуральных падзей, выкліканых пандэміяй.

"Гэтую пандэмію суправаджае мноства стрэсаў, і мы ўсё яшчэ назіраем выпадзеньне валасоў, таму што большая частка стрэсу не прайшла, — сказала доктар Шылпі Гэтарпал, дацэнт дэрматалёгіі клінікі Кліўлэнда.

У ліпеньскім апытаньні ў ЗША пра сымптомы пост-Covid сярод 1567-мі тых, хто выжыў, 423 чалавека паведамілі аб незвычайным выпадзеньні валасоў. Такую статыстыку прыводзіць група Survivor Corps і Наталі Ламбэрт, дацэнт-дасьледчык Медычнай школы Ўнівэрсытэту Індыяны, якая дапамагла правесьці апытаньне.

Лекары кажуць, што для большасьці пацыентаў гэты стан павінен быць часовым, але можа доўжыцца некалькі месяцаў.

Як дапамагчы дзецям справіцца са стрэсам падчас эпідэміі. Парады САЗ
  • У цяжкія часы дзецям патрэбныя дадатковая любоў і ўвага. Памятайце, што трэба выслухаць вашых дзяцей, размаўляць зь імі ласкава і абнадзеіць іх. Калі магчыма, стварыце дзецям умовы для гульні і адпачынку.
  • Пастарайцеся, каб дзеці заставаліся з бацькамі і сямʼёй, і пазьбягайце разлучаць дзяцей і іх апекуноў, наколькі гэта магчыма. Калі здараецца такая разлука (напрыклад, пры шпіталізацыі) забясьпечце рэгулярныя кантакты (напрыклад, праз тэлефон) і заспакойваньне.
  • Як толькі магчыма, захоўвайце звычайны лад жыцьця і расклад, ці дапамажыце стварыць новыя звычкі ў новым асяродзьдзі, у тым ліку што тычыцца школы/навучаньня, а таксама часу для бясьпечных гульняў і адпачынку.
Як не пераядаць праз стрэс ад сядзеньня дома

Ежа можа стаць адным з самых простых і хуткіх спосабаў палепшыць настрой у стрэсавы час, таму часта людзі шукаюць паратунак ад стрэсу ў лядоўні. Экспэрты засьцерагаюць, што эмацыйнае ўжываньне вялікай колькасьці ежы зь невялікім утрыманьнем карысных рэчываў можа аслабіць нашу імунную сыстэму.

Каб спыніць эмацыянальнае харчаваньне, запытайцеся ў сябе, перш чым нешта зьесьці: «Ці я буду есьці, таму што я галодны, ці таму, што адчуваю стрэс альбо сум?» Калі адказ апошні, зьвярніцеся да іншых крыніцаў камфорту: дыхальных практыкаваньняў, руху, духоўных практык, сацыяльных узаемадзеяньняў, хобі ці часу на прыродзе. Варта прытрымлівайцеся звычайнага графіку прыёму ежы (двойчы ці тройчы на дзень), нават калі мяняецца распарадак дня. Апрача таго, трэба піць шмат вады, каб пазьбегнуць абязводжваньня.

Калі няма магчымасьці набыць сьвежыя прадукты, купляйце замарожаныя прадукты, а не кансэрвы. Замарожаная ежа захоўваецца амаль у арыгінальным стане і звычайна мала ўзаемадзейнічае з плястыкам, у якім захоўваецца, тым часам як у кансэрвах ежа кантактуе мэталічнай ёмкасьцю і плястыфікатарам, які выкарыстоўваецца для ўшчыльненьня. Кансэрваваныя харчы звычайна захоўваюцца ў растворы з высокім утрыманьнем солі альбо цукру.

Выкарыстоўвайце спэцыі для зьніжэньня запаленьняў, выкліканых стрэсам, і ўжывайце прадукты з вітамінам С для ўмацаваньня імуннай сыстэмы.

Лукашэнка параіў есьці тлустае «супраць каранавіруса». САЗ раіць адваротнае

Аляксандар Лукашэнка даў чарговую параду супраць каранавірусу. Да трактароў, хакею, лазьні і гарэлкі дадалася тлустая ежа.

Аднак Сусьветная арганізацыя здароўя (WHO) раіць у час пандэміі каранавіруса пазьбягаць тлустай ежы, а таксама занадта салодкага або салёнага рацыёну, каб зьменшыць рызыку залішняй вагі (якую сярод іншага зьвязваюць з дадатковымі пагрозамі ў выпадку інфэкцыі), праблемаў з сэрцам, інсультаў, дыябэту і раку.

WHO заклікае спажываць умераную колькасьць тлушчаў і алеяў, аддаваць перавагу ненасычаным тлушчам (рыбе, соі, аліўкавым, сланечнікавым і кукурузным алеям, а ня тлустаму мясу, маслу, сыру, какосаваму або пальмаваму алею). Зь мяса раяць аддаваць перавагу «беламу» (птушынаму), а не «чырвонаму», з малочных прадуктаў — нізкай тлушчавасьці або абястлушчаныя.

Фаст-фуду, піцаў і іншай «вулічнай» і «рэстараннай» ежы, багатай на тлушчы, таксама рэкамэндуюць пазьбягаць. Каб перакусіць, WHO раіць сьвежую садавіну і гародніну замест тлустага або салодкага.

Як займацца сэксам у часы каранавірусу

Ці распаўсюджваецца COVID-19 полавым шляхам? Няма доказаў, што COVID-19 можа перадавацца вагінальным або анальным шляхам. Аднак пацалункі — вельмі распаўсюджаная практыка падчас сэксуальнага акту, і вірус можа перадавацца празь сьліну. Таму калі вы ці ваш партнэр заражаны COVID-19, трымайцеся на адлегласьці адно ад аднаго.

Калі вы жывяце са сталым сэксуальным партнэрам і ў вас няма ніякіх сымптомаў, сэкс можа стаць сапраўды выдатным спосабам весела правесьці час і зьняць напружаньне ў гэтыя трывожныя дні, тыдні і месяцы.

Што да новых сэксуальных партнэраў, дык зь імі варта пачакаць. Блізкія кантакты зь людзьмі па-за домам варта абмежаваць да мінімуму, але іншыя формы праяўленьня эратызму, такія як сэксэмэскі, відэа-званкі, чытаньне эротыкі і мастурбацыя, па-ранейшаму застаюцца варыянтамі.

Як захаваць спакой падчас пандэміі

Ня трэба панікаваць. Варта абмежаваць чытаньне інтэрнэту і сацыяльных сетак. Там, вядома, ёсьць і каштоўныя парады, аб’ектыўная інфармацыя. Але ўразьліваму чалавеку лепш не чытаць, да прыкладу, колькі памерла ад каранавірусу за апошнія суткі ў Італіі. Абмежаваць доступ да эмацыйна нагружаных навінаў, да нэгатыву. Варта чытаць парады, карысныя рэчы, а менш гартаць навінныя сайты.

Калі ў галаве зашмат трывожных думак, а гэта стварае ў целе фізычнае напружаньне, найлепшы шлях — рабіць штосьці фізычна: трэнаваць прэс, таньчыць, скакаць пад музыку. Ёсьць цудоўнае практыкаваньне, якое называецца «пральная машына»: 5 хвілін рукамі, нагамі і целам вырабляць тое, што робіць кашуля ў пральнай машыне. Гэтыя хаатычныя рухі здымаюць напружаньне зь цела.

Як зьменшыць небясьпеку заразіцца каранавірусам у гасьцях?

Свае парады наконт гэтага дае ў газэце The New York Times Эрын Бромаж, прафэсар біялёгіі ва Ўнівэрсытэце штату Масачусэтс. Ягоны блог «Рызыкі — ведай іх — пазьбягай іх» прагледзелі больш за 17,5 мільёна чалавек.

На самым пачатку Эрын Бромаж адзначае, што ён наагул ня раіць хадзіць у госьці да сяброў і знаёмых, пакуль статыстыка заражэньня каранавірусам SARS-CoV-2 у вашай мясцовасьці ня пойдзе на «значны» спад.

Але калі вы ўсё ж гатовыя пайсьці ў госьці ці прыняць іх дома, то варта:

  • запрашаць толькі сваякоў;
  • калі нельга абысьціся толькі сямейнікамі, запрашаць як мага менш іншых людзей;
  • рабіць гасьціну ў адкрытай прасторы, а не ў памяшканьні;
  • паставіць два сталы — адзін для сям’і, другі для астатніх гасьцей;
  • карыстацца аднаразовымі сталовымі прыборамі і посудам, калі гэта магчыма;
  • забясьпечыць свабодны і зручны доступ да месца, дзе можна мыць рукі;
  • пераканаць гасьцей, каб прыйшлі са сваёй ежай, за выняткам смажаніны;
  • не падаваць ежы, якую трэба набіраць рукамі;
  • падаваць ежу з грыля;
  • захоўваць фізычную адлегласьць;
  • для даўжэйшых размоваў надзяваць маскі;
  • пастарацца даць занятак дзецям, каб тыя як мага менш сутыкаліся з дарослымі гасьцямі.
Як унукам у пандэмію пабачыцца з бабуляй і дзядулем?

Пандэмія аддзяліла многіх бабуль і дзядуляў ад унукаў. Газэта The New York Times сабрала парады спэцыялістаў, як бясьпечна арганізаваць сустрэчы найстарэйшага і наймалодшага пакаленьняў адной сям’і.

Спэцыялісты раяць найперш ацаніць кантакты кожнага члена сям’і. Калі была рызыка заражэньня, то ідэальна наедваць старэйшых пасьля 14-дзённага карантыну.

Сустрэчы лепш праводзіць на адкрытым паветры. Рызыка перадачы вірусу на вуліцы значна ніжэйшая, чым у памяшканьні. Кожны чалавек павінен вымыць рукі і трымацца на адлегласьці два мэтры адзін ад аднаго.

Нават на сьвежым паветры ўсе людзі ва ўзросьце ад двух гадоў, а ня толькі бабуля і дзядуля, павінны насіць маскі.

Дзеці часьцей згаджаюцца надзець маску, калі вы растлумачыце ім, што яны абараняюць любімага чалавека.

Што рабіць, калі фізычны кантакт адбыўся? Найперш, не панікаваць. Кароткія сустрэчы не ствараюць вялікай рызыкі. Ня трэба выклікаць празьмерны страх у дзяцей.

Калі бабуля і дзядуля маюць на тварах маскі, хуткія абдымкі дзіцяці вакол іх таліі ці каленяў, а таксама тварам як мага далей адзін ад аднаго, ствараюць, паводле экспэртаў, вельмі малую рызыку.

Як дзейнічае страхоўка ў сувязі з пандэміяй каранавірусу

У беларускай дзяржаўнай кампаніі «Белдзяржстрах» патлумачылі, што ў выпадку заражэньня каранавірусам за мяжой аплачваюцца паслугі «хуткай» і лекаваньне.

Тэст на выяўленьне вірусу, зьмяшчэньне ў карантын, вяртаньне на радзіму пасьля карантыну, вакцынацыя ад вірусных захворваньняў і іншыя прафіляктычныя меры (у тым ліку набыцьцё масак і антысэпыкаў)ня лічацца страхавымі выпадкамі і не кампэнсуюцца.

Пры страхоўцы адмены паездкі кампэнсуюць выдаткі, калі ўладальнік страхоўкі ці яго непаўналетняе дзіця заразіліся каранавірусам і былі шпіталізаваныя, альбо калі пэрыяд шпіталізацыі завяршаецца менш чым за 3 дні да дня пачатку паездкі,

Не пакрываюць выдаткі пры зьмяшчэньні ў карантын у сувязі з каранавірусам

Ці могуць вам адмовіць зрабіць тэст? Прымусова шпіталізаваць на карантын?

Так, дактары маюць права адмовіць у тэсьце на каранавірус. У пратаколе Міністэрства здароўя апісаныя выпадкі, у якіх доктар мусіць прызначыць тэст. Калі таго канкрэтнага выпадку няма ў пратаколе, чалавек ня можа патрабаваць, каб яму зрабілі тэст. У камэрцыйных мэдычных цэнтрах тэстаў на каранавірус няма — дзяржава не дазваляе самастойна здаць тэсты ў сытуацыі, калі колькасьць тэстаў абмежаваная.

Ці мае права брыгада мэдыкаў, якая прыехала, каб ізаляваць кантакты першага ўзроўню, забраць чалавека ў шпіталь на карантын прымусова? Не, нават унясеньне каранавірусу ў сьпіс небясьпечных захворваньняў не дае мэдычным службам паўнамоцтваў прымусова ізаляваць асобаў першага кантакту з хворым. Тут усё заснавана на сьвядомасьці і сацыяльнай адказнасьці саміх грамадзянаў.

Дыстанцыйная праца падчас пандэміі: што будзе з заробкамі, выходнымі і працоўным стажам?

28 студзеня 2020 году ўступіла ў дзеяньне новая рэдакцыя Працоўнага кодэксу Беларусі, у якім упершыню ўведзены разьдзел аб дыстанцыйнай працы. Такая праца цяпер дазволеная са згоды працадаўцы пры заключэньні дадатковай дамовы да асноўнай працоўнай дамовы. Пры гэтым работніку гарантуецца захаваньне ўсіх ягоных правоў: ён ня страчвае заробку і працоўнага стажу, а ў выпадку хваробы будзе мець аплачаны бальнічны ліст;

А вось для сытуацыі, калі работнік апынуўся на карантыне не па сваёй волі, прававая база яшчэ не распрацаваная. Калі чалавек захварэе, яму дадуць бюлетэнь і паводле яго аплацяць непрацоўныя дні, але калі падазрэньні на хваробу не пацьвердзяцца, дык ніякая мэдыцынская ўстанова бюлетэню ня выдасьць. Юрыдычныя падставы для вырашэньня гэткіх праблемаў магла б стварыць надзвычайная сытуацыя — абвяшчэньне ў краіне карантыну.

Як урад Беларусі кампэнсуе фінансавыя страты тым, хто на карантыне або ў службовай паездцы за мяжой

Паводле пастановы Савету Міністраў № 194, калі работнік ня можа вярнуцца ў Беларусь са службовай камандзіроўкі ў краіну, дзе рэгіструюцца выпадкі заражэньня каранавірусам, тэрмін яго службовай камандзіроўкі падаўжаецца да дня прыбыцьця ў Беларусь (уключна).

Рашэньне распаўсюджваецца таксама на тых, хто адправіўся за мяжу на навучаньне (стажыроўку, сэмінар, канфэрэнцыю і іншыя мерапрыемствы, зьвязаныя з павышэньнем кваліфікацыі), на вайскоўцаў і супрацоўнікаў ваенізаваных арганізацый, якія маюць спэцыяльнае званьне.

За імі мусяць захавацца месца працы і пасада, а таксама пакрываюцца выдаткі ў камандзіроўцы ў адпаведнасьці з заканадаўствам.

Пастанова тычыцца і выпадкаў 14-дзённай самаізаляцыі.

З дня падаўжэньня службовай камандзіроўкі да прыбыцьця ў Беларусь, а таксама пры немагчымасьці выконваць працу па працоўнай дамове падчас самаізаляцыі па прыезьдзе ў Беларусь работнікам павінны выплачваць заробак (грашовае забесьпячэньне) у памеры не ніжэй за дзьве траціны ўстаноўленай ім тарыфнай стаўкі (ці тарыфнага акладу, акладу, калі іншае ня вызначана калектыўнай дамовай).

Ці праўда, што нягледзячы на эканамічныя страты, локдаўн выратаваў мільёны жыцьцяў?

У той час, як краіны паступова адкрываюць сваю эканоміку пасьля месячных абмежаваньняў, новыя навуковыя дасьледаваньні сьведчаць, што першапачатковае спыненьне працы ў сьвеце і карантынныя абмежаваньні выратавалі мільёны жыцьцяў.

Крытыкі карантынных захадаў па-ранейшаму цьвердзяць, што жорсткі локдаўн таксама нясе небясьпеку для здароўя — ад праблем зь лячэньнем пацыентаў зь іншымі хваробамі да павелічэньня суіцыдаў, хатняга гвалту, беспрацоўя, галечы і недаяданьня. Да іншых недахопаў локдаўну адносяць пашырэньне эканамічнай няроўнасьці, перапыненьне адукацыі і няўпэўненасьць людзей у будучыні.

Апошнія дасьледаваньні ў Брытаніі і ЗША робяць выснову, што своечасовае ўвядзеньне каранавірусных абмежаваньняў у пачатку распаўсюджваньня хваробы было правільным у пляне выратаваньня жыцьцяў і аховы здароўя людзей.

Адно з дасьледаваньняў, апублікаваных у часопісе Nature навукоўцамі з Імпэрскага каледжу ў Лёндане, паказала, што карантынныя захады і сацыяльнае дыстанцыяваньне да 4 траўня прадухіліла каля 3 мільёнаў сьмерцяў у 11 эўрапейскіх краінах — у Італіі, Гішпаніі, Францыі, Нямеччыне, Вялікабрытаніі, Бэльгіі, Аўстрыі, Даніі, Нарвэгіі, Швайцарыі і Швэцыі.

Ці высокая імавернасьць заразіцца COVID-19 у чарзе на перадвыбарчым пікеце?

Сытуацыю на просьбу Свабоды камэнтуе кандыдат мэдычных навук, былая загадчыца катэдры дзіцячых інфэкцыйных хваробаў Менскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту Іна Германенка.

На думку спэцыяліста, на сьвежым паветры рызыка заражэньня значна меншая, чым пры паездцы ў грамадзкім транспарце ці пры непасрэдным кантакце бяз сродкаў засьцярогі.

Асноўная праблема і асноўная рызыка для заражэньня каранавірусам — калі ўзьнікае аэразоль з найдрабнейшых кропелек сьліны і трапляе на рызыкоўныя месцы. Гэта сьлізістая абалонка носа, горла і вачэй.

Цяпер мэдыкі ўжо ведаюць, што найбольш рызыкоўна блізка кантактаваць з хворым чалавекам — на адлегласьці менш як паўтара-два мэтры. І вось якраз у транспарце гэты аэразоль можа захоўвацца значна даўжэй, чым на адкрытым паветры. Даказана, што ў закрытым памяшканьні аэразоль можа заставацца ў паветры прынамсі 30 хвілін. А вось на вуліцы ён так доўга ў паветры не трымаецца — там вецер, рух людзей і машын.

Так што стаяць у чэргах на адкрытым паветры — гэта значна меншая рызыка, чым ехаць у грамадзкім транспарце або, напрыклад, знаходзіцца ў краме.

Зь іншага боку, калі людзі ў чарзе да перадвыбарчага пікету стаяць побач адзін з адным і размаўляюць паміж сабой бяз сродкаў засьцярогі, то рызыка заражэньня існуе. Бо гэта дастаткова блізкі кантакт. Людзі павінны трымаць дыстанцыю і надзяваць маскі, калі яны размаўляюць паміж сабой.

Калі ж гаварыць пра кантактную перадачу вірусу праз рукі — калі чалавек бярэцца за ручку дзьвярэй ці за іншыя прадметы, да якіх мог дакрануцца хворы чалавек, то тут, натуральна, рызыка існуе. Трэба заўсёды апрацоўваць рукі дэзынфэкцыйнымі сродкамі або мыць іх з мылам, а да таго — не дакранацца да твару, ня церці вачэй і г. д.

Наколькі небясьпечныя вулічныя пратэсты і масавыя акцыі падчас пандэміі COVID-19?

На гэтае пытаньне, зададзенае брытанскім выданьнем The Guardian у сувязі з масавымі пратэстамі ў ЗША пасьля сьмерці афраамэрыканца Джорджа Флойда падчас затрыманьня паліцыяй, адказваюць тры амэрыканскія мэдычныя экспэрты.

Гэта Джорджэс Бэнджамін (дырэктар Амэрыканскай асацыяцыі аховы здароўя), Лорэн Паўэл (кіраўніца арганізацыі Time’s Up Healthcare), Кімбэрлі Сью (мэдычны дырэктар арганізацыі Harm Reduction Coalition).

Усе тры экспэрты пагаджаюцца, што ўдзел у вулічных пратэстах і магчымыя сутычкі дэманстрантаў з паліцыяй павышаюць рызыку распаўсюду інфэкцыі COVID-19. Тым ня менш, яны не заклікаюць людзей не выходзіць на пратэсты ў час пандэміі, знаходзячы для іх апраўданьне, і адначасова даюць парады, як мінімізаваць рызыку заражэньня.

Вось парады аднаго з экспэртаў, Джорджэса Бэнджаміна:

  • Выходзьце на пратэсты ў меншым натоўпе.
  • Надзеньце маску.
  • Бярыце з сабою дэзынфэкцыйны сродак.
  • Пазьбягайце пацісканьня рук.
  • Абмяжуйце час удзелу ў пратэсьце.